Teorie zależności – kontynuacja

W miejsce fascynacji reformatorskich elit naśladowaniem Zachodu, teorie zależności wprowadziły kategorie i sposoby analizy obrazujące podporządkowanie i eksploatację Trzeciego Świata przez wysoko rozwinięte państwa kapitalistycznego „centrum”. Zwróciły uwagę na takie kwestie, jak nierówne warunki transakcji (reguły podziału pracy, uprzywilejowanie kapitału zagranicznego, deficyt obrotów z zagranicą), uzależnienie ekonomiczne krajów niżej rozwiniętych przez Zachód za pomocą kredytów i technologii, niekorzystne zmiany strukturalne w Trzecim Swiecie („wyspowy” lub „dualistyczny” charakter rozwoju, polaryzacja i pauperyzacja społeczeństwa, „drenaż mózgów”), rola nowych wzorców użytecznych w promowaniu interesów Zachodu (style życia i modele konsumpcji upowszechniane przez media, westemizacja i amerykanizacja kultury). W odniesieniu do Ameryki Łacińskiej sformułowano koncepcje „rozwoju niedorozwoju” (A.Frank), struktur zależności kolonialnej, finansowo- przemysłowej i technologicznej (T.Dos Santos), teorię „kapitalizmu peryferyjnego” (S.Amin), pułapki zadłużenia (P.Sweezy), rozwoju związanego z zależnością (F.Cardoso). Natomiast doświadczenia Azji stały się przesłanką m.in. koncepcji destruktywnej roli rządów kolonialnych w ewolucji struktur instytucjonalnych i społecznych w Indiach (P.Baran) czy rozwoju krajów Azji Wschodniej bazującego na eksporcie (M.Landsberg).

W zakresie rekomendacji praktycznych zwolennicy teorii zależności dochodzili do rozmaitych wniosków. Pod wpływem zmian na Kubie przeprowadzonych przez Fidela Castro wielu z nich stało się (zwłaszcza w latach 60. i 70.) propagatorami rewolucji socjalistycznej rozpatrywanej jako radykalna strategia wyjścia z zależności od Zachodu. Inni głosili koncepcje bardziej reform !styczne dotyczące ograniczania wpływów kapitału zagranicznego bez radykalnej zmiany ustroju i akcentując kluczową rolę państwa narodowego w przełamywaniu zacofania. Pojawiły się także teorie próbujące harmonizować (za pośrednictwem biurokracji państwowej i lokalnego biznesu) interesy zagranicznych korporacji z rozwojem kraju zależnego.5 Zwolennicy różnych interpretacji teorii zależności domagali się też zmodyfikowania reguł relacji centruni-peryferie w sposób zwiększający korzyści Trzeciego Świata (likwidacja zadłużenia wobec Zachodu, zmiana umów handlowych, rozszerzenie programów pomocowych).

Leave a Reply