Kategorie

Strategia „modernizacji przez integrację“”

Niewiele jest regionów świata, w których ekspansja zachodnich rozwiązań instytucjonalnych, kultury i systemu wartości byłaby odbierana równie aprobująco. Polska, jak inne kraje pokomunistyczne, które były już wcześniej częścią kultury europejskiej i należały do struktur politycznych Zachodu, znajduje się pod tym względem w radykalnie odmiennym położeniu niż kraje Trzeciego Świata. Większość z nich kojarzy bowiem Zachód raczej z podbojami, niewolnictwem, kolonializmem, rasizmem, wojnami wyzwoleńczymi oraz różnymi formami eksploatacji i dyskryminacji, które tworzyły podatny grunt dla teorii zależności lub teorii rozwoju endogennego. W przypadku Polski jest inaczej, tym bardziej że upadek komunizmu, nie tylko w świadomości elit, otworzył szanse nowej przynależności do Zachodu, której potwierdzeniem stało się wejście w proces integracji europejskiej. Taka perspektywa nadała zasadniczy kształt transformacji ustrojowej, podporządkowała w znacznej mierze jej przebieg logice stowarzyszenia, a docelowo członkostwa w Unii Europejskiej.

Strategia „modernizacji przez integrację“” znalazła wsparcie Zachodu w decyzjach wzmacniających reformy {m.in. programy pomocowe, redukcja zadłużenia zagranicznego), w zawarciu Układu Europejskiego zapowiadającego doprowadzenie do pełnego członkostwa Polski we Wspólnotach Europejskich i w podjęciu negocjacji akcesyjnych. Nowe relacje z Unią – analogicznie jak członkostwo w NATO – stały się jednym z kluczowych aspektów zbliżenia

Przykładem sposobu myślenia dominującego we wczesnym okresie transformacji są uwagi jednego z historyków węgierskich, którego zdaniem pojęcia takie jak „centrum”, „peryferie” lub „gospodarka światowa” wywodzące się z lewicowych i marksistowskich koncepcji rozwoju utraciły swoje naukowe znaczenie, chociaż wcześniej „wymuszały syntetyczne i porównawcze spojrzenie na proces dziejowy’ (K.Gabor we wstępie do książki J.Szticsa, Trzy Europy. Lublin 1995, s. 22-23). Dyskusje o globalizacji pokazują jednak, iż odrzucenie takich pojęć i koncepcji nie oznacza, że znikają podejmowane przez nie problemy nierównomierności rozwoju społeczno- gospodarczego oraz mechanizmów przewagi jednych państw nad innymi. Por.: K.Krzysztofek, Globalizacja – interpretacje i spoty. „Transformacje’’, listopad 2002. s.252-265 W.Aniof, Paradoksy globalizacji. Warszawa 2002.

Połączenie prozachodnich uwarunkowań zewnętrznych i reform wewnętrznych

Badacze charakteryzujący strategie reform przyjętych przez państwa pokomunistyczne orientujące się na zbliżenie z Zachodem posługują się również określeniem „modernizacji przez internalizację” – patrz: Sustainable Democracy, ed. A.Przeworski, Cambridge 1995. z Zachodem. Polskie reformy gospodarcze zostały ukierunkowane zgodnie z zaleceniami międzynarodowych instytucji finansowych (tzw. konsens waszyngtoński), dostosowanymi do potrzeb transformacji. Zalecenia te odzwierciedlały dominację neoliberalnych koncepcji ekonomicznych w latach 80. i 90. Obejmowały m.in. utrzymanie dyscypliny fiskalnej, liberalizację handlu i rynków finansowych, prywatyzację przedsiębiorstw państwowych oraz likwidację barier dla zagranicznych inwestorów. Równolegle realizowano przedsięwzięcia dostosowujące Polskę do wymogów UE (wprowadzanie Układu Europejskiego, harmonizacja prawa itd.).

Połączenie prozachodnich uwarunkowań zewnętrznych i reform wewnętrznych spełnia jedno z głównych założeń teorii modernizacji: wprowadzone zostały silne systemowe impulsy przełamujące reguły gry i struktury poprzedniego ustroju. Zapoczątkowane zostało zmniejszanie dystansu, jaki występował w stosunku do krajów wysoko rozwiniętych w zakresie wielkości dochodów, rozwoju instytucjonalnego, prawnego, technologicznego, kapitału ludzkiego oraz zdolności konkurowania na rynkach światowych. Polska jako pierwszy kraj posocja li styczny w 1996 r. osiągnęła dochód narodowy wyższy niż przed transformacją ustrojową. Wzrost PKB Polski w latach 1990-1999 wynosił średnio 4,5% i należał do najwyższych w Europie.

Leave a Reply