Kategorie

Paradygmat modernizacyjny

Najwcześniej ukształtował się paradygmat modernizacyjny. Stanowił on produkt kilku kluczowych procesów po zakończeniu II wojny światowej: wzrostu roli i potęgi USA na Zachodzie, ekspansji komunizmu w Europie Wschodniej i Azji oraz narodzin pokolonialnych państw Trzeciego Świata. Teorie mieszczące się w tym paradygmacie łączy założenie, że Stany Zjednoczone i Europa Zachodnia stanowią wzorce do naśladowania dla innych, bardziej zacofanych regionów i państw. Uogólniły one cechy rozwiniętych państw zachodnich, z ich modelami instytucji politycznych, kultury’, struktury społecznej, szkolnictwa, własności, rodziny, stylów życia itd., które są rozpatrywane jako przejawy cywilizacyjnego awansu.

Teorie modernizacji wprowadziły dychotomiczny sposób postrzegania świata wyodrębniający społeczeństwa „nowoczesne” i „tradycyjne”. Społeczeństwa „nowoczesne” charakteryzuje rozwój przemysłu i usług, wysoki poziom edukacji, duża mobilność zawodowa i przestrzenna, świecka mentalność oraz otwartość w kontaktach ze światem. Społeczeństwa „tradycyjne” w zasadniczych wymiarach stanowią odwrotność „nowoczesnych”. Wyróżnia je dominacja rolnictwa, niski poziom wiedzy, wyraźna hierarchia i niewielka mobilność, duża rola wierzeń religijnych oraz dystans wobec obcych. Innym wspólnym mianownikiem teorii modernizacji jest przeświadczenie, że rozwój społeczny ma charakter liniowy, polegający na przechodzeniu od „tradycyjnych” do „nowoczesnych” form organizacji społeczeństwa. Koncepcje modernizacji – rozumianej w istocie jako upodobnienie do Zachodu – zakładały, że przyczyny niedorozwoju leżą głównie w wewnętrznej strukturze społeczeństw tradycyjnych, w ich niezdolności do zmiany dawnych instytucji i reguł giy odtwarzających anachroniczne standardy. Teorie modernizacji wskazywały na różne wyznaczniki tego procesu: potrzebę osiągnięć (D.McClelland), nowe orientacje osobowościowe (A.Inkeles), określoną kolejność „stadiów rozwojowych” gospodarki (W.Rostow), zależność między wzrostem gospodarczym a demokracją i ekspansją klasy średniej (S.M.Lipset), wprowadzanie nowych instytucji i ról (N.Smelser) oraz programów edukacyjnych (J.Coleman), modyfikację wzorów kultury politycznej (G.AImond) bądź wpływ zmian religijnych na unowocześnienie społeczeństwa (W.Davies,

R.Bellah).3 Takie podejścia sprzyjały działaniom USA i niektórych dawnych państw kolonialnych, które wspierały programy zmian mających przyspieszyć przeobrażenia społeczeństw pozaeuropejskich w kierunku rozwiązań funkcjonujących na Zachodzie.

Leave a Reply