Geopolityczne przesunięcie

Rozszerzenie Unii Europejskiej na Wschód spowoduje dla niej poważne konsekwencje geopolityczne. Nie pozostaną one bez znaczenia również dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej, zarówno tych, które zostaną przyjęte do UE (a położone są w określonej części akwenu bałtyckiego, czyli: Polski, Litwy, Estonii i Łotwy), jak i tych, które choć położone w regionie pozostaną poza strukturami unijnymi, czyli Rosji, Ukrainy i Białorusi. Konsekwencją o randze szczególnej będzie uwewnętrznienie Morza Bałtyckiego, które stanie się akwenem, z małymi wyjątkami, praktycznie wpisanym w granice UE.1 Mówi się de facto o perspektywie unijnego morza wewnętrznego (Internai EU Sea), co w konsekwencji można uzupełnić o perspektywę wzbogacenia, czy wręcz dopełnienia Północnego Wymiaru UE (Northern Dimension -ND).

Najbliższe rozszerzenie spowoduje więc przesunięcie unijnego punktu ciężkości na Wschód wraz z przesunięciem zewnętrznej granicy UE oraz obszaru Schengen na granicę wschodnią nowo przyjętych państw: Polski, Słowacji, Węgier, Litwy, Łotwy i Estonii. W konsekwencji Ukraina stanie się pomostem pomiędzy akwenową współpracą zlokalizowaną w regionie Morza Czarnego i podobną współpracą, jaka ma miejsce w regionie Morza Bałtyckiego.

W tym kontekście wydaje się zasadne dokonanie próby usytuowania tworzącego się Wschodniego Wymiaru UE (Eastern Dimension – ED) w przestrzeni regionu Morza Czarnego (Black Seu Region – BSR 1) oraz regionu Morza Bałtyckiego (Baltic Sea Region – BSR 2), jak również na tle szerszej międzynarodowej współpracy akwenowej w Europie.

Tego rodzaju europejska współpraca akwenowa rozwija się na dwóch przecinających się osiacli tworząc układ krosowy. Wystarczy za punkt wyjścia obrać akwen Morza Bałtyckiego (BSR 2), aby zauważyć, że na północ od niego rozwija się współpraca w regionie Morza Barentsa (w ramach Rady Państw Morza Barentsa) oraz Oceanu Arktycznego (Rada Arktyczna), a na południu – w akwenie Morza Śródziemnego, którego południowe wybrzeże zdominowane jest przez kraje Ligi Państw Arabskich, zaś północne wybrzeża należą z małymi wyjątkami do państw Unii Europejskiej. Ta konstrukcja stanowi tzw. wertykalną oś północ-południe w europejskiej współpracy akwenowej. Z kolei na zachód od BSR 2 leży zdominowany przez Unię Europejską region Morza Północnego, a na wschód – region Morza Czarnego, cechujący się powiązaniami w ramach Współpracy Gospodarczej Państw Regionu Morza Czarnego.2 Ta druga oś jest horyzontalna, więc usytuowana w układzie zachód-wschód (zob. schemat 1).

Leave a Reply